Mazury | Powiśle | Żuławy

Granica: Polska – Prusy Wschodnie (Niemcy) – Wolne Miasto Gdańsk

Obecnie: Polska

Na pograniczu Mazur i Kurpiowszczyzny pomiędzy miasteczkami Chorzele i Opaleniec stoi wysoki, nakryty spadzistym dachem dom. W maju 1930 roku, przez półokrągłe drzwi, otwarte teraz na oścież przez bawiące się dzieci, wszedł do środka budynku prezydent Ignacy Mościcki. Nad wejściem widniał wtedy napis „Placówka Straży Granicznej Chorzele”, a na balustradach udekorowanych zielenią balkonów wisiały portrety prezydenta i hasło „Na granicy czuwa Straż!”. Ta granica istniała już wtedy dobrych kilkaset lat i nie zmieniła tego nawet I wojna światowa.

W 1920 r. w plebiscycie przeprowadzonym na Mazurach, Warmii i Powiślu Polska poniosła spektakularną klęskę. Ponad 90% głosujących opowiedziało się za przynależnością do Niemiec. A jednak w leżących nad Wisłą pięciu wioskach tworzących dzisiaj jedną wieś Janowo historia potoczyła się inaczej. Dzięki determinacji jej mieszkańców Polacy zdobyli większość głosów i powstała tutaj jedyna polska enklawa na Powiślu połączona z „kontynentalną” częścią kraju tylko przeprawą promową do Gniewa. Tę lądową wyspę o długości ośmiu kilometrów i szerokości półtora kilometra zamieszkiwaną w 1931 roku przez sześciuset Polaków i dziewięćdziesięciu Niemców romantycznie określano w dwudziestoleciu  Małą Polską albo Rzeczpospolitą Janowską.

 

 

Stefan Szczepkowski urodził na dawnym pograniczu pomiędzy polskim Mazowszem i niemieckimi Mazurami.
Stefan Szczepkowski urodził na dawnym pograniczu pomiędzy polskim Mazowszem i niemieckimi Mazurami.

„Jako dzieciak pomagałem <<sacharyniarzom>> czyli przemytnikom cukru. To czego się wtedy nauczyłem przydało mi się potem jak w trakcie wojny zostałem kurierem Armii Krajowej”.

press to zoom
Dawna placówka polskiej Straży Granicznej w Chorzelach.
Dawna placówka polskiej Straży Granicznej w Chorzelach.
press to zoom
Wieś Janowo zwana kiedyś Rzeczpospolitą Janowską.
Wieś Janowo zwana kiedyś Rzeczpospolitą Janowską.

W międzywojniu jedna polska enklawa na Powiślu, w całości otoczona przez Niemcy

press to zoom
Jedna z ostatnich mieszkanek Janowa pamiętająca jeszcze przedwojenne czasy.
Jedna z ostatnich mieszkanek Janowa pamiętająca jeszcze przedwojenne czasy.
press to zoom
Tak się żyło w Janowie w czasach II RP.
Tak się żyło w Janowie w czasach II RP.
press to zoom
Nieistniejący już prom przez Wisłę do Gniewa. Kiedyś jedyne połączenie Janowa z resztą Polski.
Nieistniejący już prom przez Wisłę do Gniewa. Kiedyś jedyne połączenie Janowa z resztą Polski.
press to zoom
Szkoła w Janowie.
Szkoła w Janowie.
press to zoom
Zofia Ruszkowska: „Kiedy weszli Sowieci to rozpętało się piekło. Kobiety były masowo gwałcone".
Zofia Ruszkowska: „Kiedy weszli Sowieci to rozpętało się piekło. Kobiety były masowo gwałcone".

"Wiele z nich zaszło w ciążę".

press to zoom
Śluza w Białej Górze rozdzielająca Wisłę i Nogat.
Śluza w Białej Górze rozdzielająca Wisłę i Nogat.
press to zoom
Trójstyk granic Polski, Niemiec (Prusy Wschodnie) i Wolnego Miasta Gdańsk.
Trójstyk granic Polski, Niemiec (Prusy Wschodnie) i Wolnego Miasta Gdańsk.
press to zoom
Kamień na dawnym trójstyku z tablicą upamiętniającą odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 r.
Kamień na dawnym trójstyku z tablicą upamiętniającą odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 r.

Po drugiej strony wyryte niemieckie nazwy miast na terytorium Wolnego Miasta Gdańsk, m.in. „Danzig” czyli „Gdańsk”

press to zoom
Krajobraz Powiśla.
Krajobraz Powiśla.
press to zoom
Emil Klingenberg jeden z ostatnich autochtonicznych mieszkańców rejonu Powiśla i Żuław.
Emil Klingenberg jeden z ostatnich autochtonicznych mieszkańców rejonu Powiśla i Żuław.
press to zoom
Tradycyjny dom podcieniowy na Żuławach wybudowanych przez holenderskich menonitów.
Tradycyjny dom podcieniowy na Żuławach wybudowanych przez holenderskich menonitów.
press to zoom
Stanisław Zwolicki, jeden z osadników, którzy masowo przybywali na opustoszałe po wojnie Żuławy.
Stanisław Zwolicki, jeden z osadników, którzy masowo przybywali na opustoszałe po wojnie Żuławy.
press to zoom
Kościół św. Mikołaja w Żelichowie zamieniony na cerkiew grekokatolicką.
Kościół św. Mikołaja w Żelichowie zamieniony na cerkiew grekokatolicką.

W 1947 r. na Żuławy trafili Ukraińcy deportowani w ramach zbrodniczej akcji „Wisła”.

press to zoom
Sanie z przywiezione na Żuławy przez Polaków ocalałych z rzezi na Wołyniu.
Sanie z przywiezione na Żuławy przez Polaków ocalałych z rzezi na Wołyniu.

Żuławski Park Historyczny

press to zoom
Słup graniczny pomiędzy Wolnym Miastem Gdańsk i Niemcami nad Bałtykiem na Mierzej Wiślanej.
Słup graniczny pomiędzy Wolnym Miastem Gdańsk i Niemcami nad Bałtykiem na Mierzej Wiślanej.
press to zoom
Współczesna granica pomiędzy Polską i Unią Europejską a rosyjskim Obwodem Kaliningradzkim.
Współczesna granica pomiędzy Polską i Unią Europejską a rosyjskim Obwodem Kaliningradzkim.
press to zoom
1/1