Nad Dźwiną

Granica: Polska – ZSRS - Łotwa

Obecnie: Białoruś, Łotwa

 

Mieszkająca w malutkiej wiosce Leonpol nad Dźwiną na dzisiejszej Białorusi pani Janina opowiada, że przed wojną: „U nas po zmroku było gwarno i wesoło. A po drugiej stronie rzeki w Sowietach zawsze taka upiorna cisza, nawet koguty nie piały i ciemność, że oko wykol. Jakby tylko nicość tam pozostała i pochłonęła wszystkich ludzi. A w końcu ta nicość przypłynęła przez rzekę do Leonpola i nas również pochłonęła.”

W czasach II RP to były kresy kresów. Ciągnął się tutaj półokrągły, strzeżony przez żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza (KOP) polski cypel, obmywany wodami Dźwiny i wrzynający się między Litwę, Łotwę i ZSRR. Po łotewskiej stronie rzeki leży  Łatgalia, zwana również Inflantami Polskimi. To tutaj znajduje się drugie największe łotewskie miasto Daugavpils. Współcześnie Łatgalię zamieszkuje przeważająca większość z ponad trzydziestu ośmiu tysięcy Polaków żyjących na Łotwie.

Na kiedyś polskim, a dzisiaj białoruskim brzegu Dźwiny przycupnęło zaś miasteczko Dzisna, uchodząca w II Rzeczypospolitej za najdalej na wschód wysunięte miasto Polski. W centrum miasta stoi jeszcze Biały Dom, jak od koloru ścian nazywano tutejszą strażnicę KOP.

Pobliskie miasteczko Miory leży na skraju usianego malowniczymi jeziorami Pojezierza Brasławskiego na północny Białorusi. Witold Jermalonak kilkanaście lat temu odnalazł tutaj prawie dwieście archiwalnych fotografii pewnego porucznika KOP ukrytych w ścianie miejscowego hotelu. Wtedy wiedział o nim tylko tyle, że miał na imię Edward i kochało się w nim mnóstwo uwiecznionych na zdjęciach pięknych kobiet.

 

Witold Jermalonak odnalazł w ścianie hotelu w Miorach ok. 200 archiwalnych fotografii porucznika KOP
Witold Jermalonak odnalazł w ścianie hotelu w Miorach ok. 200 archiwalnych fotografii porucznika KOP
press to zoom
Wioska Leonpol nad Dźwiną na Białorusi.
Wioska Leonpol nad Dźwiną na Białorusi.
press to zoom
Janina Amilczonek: „U nas po zmroku było gwarno i wesoło”.
Janina Amilczonek: „U nas po zmroku było gwarno i wesoło”.

A po drugiej stronie rzeki w Sowietach zawsze taka upiorna cisza, nawet koguty nie piały i ciemność, że oko wykol. Jakby tylko nicość tam pozostała i pochłonęła wszystkich ludzi. A w końcu ta nicość przypłynęła przez rzekę do Leonpola i nas również pochłonęła.”

press to zoom
Dawna polska szkoła w Leonpolu.
Dawna polska szkoła w Leonpolu.
press to zoom
Mchy Jelniańskie, jedne z największych torfowisk w Europie.
Mchy Jelniańskie, jedne z największych torfowisk w Europie.
press to zoom
Kościół w stylu baroku wileńskiego na Białorusi.
Kościół w stylu baroku wileńskiego na Białorusi.
press to zoom
Prom przez Dźwinę.
Prom przez Dźwinę.
press to zoom
Ruiny polskiego szpitala powiatowego w miasteczku Dzisna na Dźwiną.
Ruiny polskiego szpitala powiatowego w miasteczku Dzisna na Dźwiną.

W II RP najdalej na wschód wysunięte miasto Polski.

press to zoom
Biały Dom w Dzisnie, jak od koloru ścian nazywano tutejszą strażnicę KOP.
Biały Dom w Dzisnie, jak od koloru ścian nazywano tutejszą strażnicę KOP.
press to zoom
Kościół w Dzisnie.
Kościół w Dzisnie.
press to zoom
Z widokiem na Dźwinę.
Z widokiem na Dźwinę.
press to zoom
Pojezierze Brasławskie.
Pojezierze Brasławskie.
press to zoom
Dopiero w 2020 r. Witold Jermalonak  odkrył, że tajemniczym porucznikiem był Edward Nabożny.
Dopiero w 2020 r. Witold Jermalonak odkrył, że tajemniczym porucznikiem był Edward Nabożny.

Aresztowany przez Sowietów na początku 1941 r. i jako „wróg ludu” skazany za próbę obalenia Związku Sowieckiego. Przed karą śmierci albo wieloletnim zesłaniem do łagrów uratowała go amnestia Sikorski-Majski, dzięki której wstąpił do Armii Andersa, i ostatecznie dotarł do Chicago, gdzie zmarł na początku lat 80.

press to zoom
"Oddaję, bo chciał i ja też chciałam”, napisała por. Edwardowi uroczo uśmiechnięta Halina 10.08.1939
"Oddaję, bo chciał i ja też chciałam”, napisała por. Edwardowi uroczo uśmiechnięta Halina 10.08.1939

Za miesiąc 17.09.1939 r. zniknie wschodnia granica II Rzeczypospolitej, a jej świat, świat Edka, świat wszystkich mieszkańców Europy Środkowej nieodwracalnie się skończy.

press to zoom
Północna Białoruś.
Północna Białoruś.
press to zoom
Dożynki w sowieckim stylu.
Dożynki w sowieckim stylu.
press to zoom
Luba Ilinicz przed wojną mieszkała na sowieckiej Białorusi: „Straszne to były czasy”.
Luba Ilinicz przed wojną mieszkała na sowieckiej Białorusi: „Straszne to były czasy”.

„Tylu ludzi ,sąsiadów naszych, wtedy zniknęło. W 1937 roku po zmroku przyjeżdżały czarne samochody, wysiadali z nich enkawudziści. Walili do drzwi, a jak kogoś wzięli, to już nikt go potem nigdy nie widział”.

press to zoom
W 1943 r. Niemcy spalili wioskę Wolbierawicze i zamordowali część mieszkańców, w tym tatę Luby.
W 1943 r. Niemcy spalili wioskę Wolbierawicze i zamordowali część mieszkańców, w tym tatę Luby.

Ona sama z siostrą i mamą trafiły do obozu pod Wilnem.

press to zoom
Oblicza Białorusi.
Oblicza Białorusi.
press to zoom
Białoruski krajobraz.
Białoruski krajobraz.
press to zoom
Granica na Dźwinie. Kiedyś łotewsko-polska a współcześnie łotewsko-białoruska.
Granica na Dźwinie. Kiedyś łotewsko-polska a współcześnie łotewsko-białoruska.
press to zoom
Nadieża Worona z Dworczan na Łotwie urodziła się w 1915 r. i nigdy nie opuściła rodzinnego domu.
Nadieża Worona z Dworczan na Łotwie urodziła się w 1915 r. i nigdy nie opuściła rodzinnego domu.

W tym czasie przeżyła carską Rosję, pierwszą niepodległą Republikę Łotewską, Związek Sowiecki i narodziny współczesnej wolnej Łotwy.

press to zoom
Piedruja, jedno z dwóch bliźniaczych miast po obu brzegach granicy na Dźwinie.
Piedruja, jedno z dwóch bliźniaczych miast po obu brzegach granicy na Dźwinie.

Po białoruskiej stronie leży Druja nazywana kiedyś Sapieżynem od nazwiska rodu Sapiehów.

press to zoom
Kamień Dźwiny, na którym wyryto nazwę rzeki w siedmiu językach.
Kamień Dźwiny, na którym wyryto nazwę rzeki w siedmiu językach.
press to zoom
Krajobraz Łatgalii.
Krajobraz Łatgalii.
press to zoom
Dźwina
Dźwina
press to zoom
Pałac rodu Platerów w Krasławiu.
Pałac rodu Platerów w Krasławiu.
press to zoom
Kościół w Krasławiu. W 1920 r. Polacy wspólnie z Łotyszami wyzwolili ten rejon z rąk bolszewików.
Kościół w Krasławiu. W 1920 r. Polacy wspólnie z Łotyszami wyzwolili ten rejon z rąk bolszewików.

Ten polski przyczółek Piłsudski oddał jednak Rydze. W ten sposób Łotwa stała się bodaj jedynym państwem, z którym Polska nie miała konfliktów granicznych.

press to zoom
Dźwina
Dźwina
press to zoom
Polsko-łotewska przyjaźń.
Polsko-łotewska przyjaźń.
press to zoom
1/1