Wielkopolska

Granica: Polska – Niemcy

Obecnie: Polska

Początek 1919 r. był w Wielkopolsce wyjątkowo burzliwy. Polacy łapali w żagle wiatr zmian, wykorzystując swoją historyczną szansę. Powstańcy wielkopolscy odnosili nadspodziewane sukcesy, a sparaliżowane przegraną wojną oraz widmem rewolucji komunistycznej władze niemieckie nie potrafiły dać im odporu. Ostatecznie Powstanie Wielkopolskie okazał się jednym z kilku zwycięskich polskich zrywów niepodległościowych. W jego efekcie niemalże całe przedrozbiorowe polskie ziemie przyłączono do odradzającej się Polski.

Zupełnie inaczej potoczyły się losy wsi Świętno, która w zamęcie powstańczych walk ogłosiła w styczniu 1919 r. niepodległość jako Freistaat Schwenten czyli Wolne Państwo Świętno. Po 218 dniach efemerycznego istnienia Wolne Państwo Świętno dobrowolnie przyłączyło się do Niemiec. Jego historia była potem chętnie wykorzystywana przez hitlerowską antypolską propagandę, a Świętno powróciło do Polski dopiero w 1945 r., kiedy cały przedwojenny świat Europy Środkowej ostatecznie się skończył. 

Na Zielonym Rynku w mieście Wschowa na pograniczu Dolnego Śląska i Wielkopolski stoi niewysoki pomnik „W hołdzie poległym, zamordowanym i wypędzonym z kresów wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939–1945”. Do leżącej dawniej po niemieckiej stronie granicy Wschowy wywieziono po wojnie ocalałych z wołyńskich pogromów. Z wypalonej, wyludnionej wioski do wypalonego, wyludnionego miasteczka. Ze wschodnich obrzeży II RP na zachodnie rubieże PRL. To tak, jakby zawsze pozostawali na marginesie Polski. Niemcy odeszli, przyszli Wołyniacy.

Jedną z ocalałych była pani Antonina  Tokarz: „Przed wojną nikomu by do głowy nie przyszło źle życzyć sąsiadowi, zięciowi, szwagrowi, koleżance z klasy albo podwórka. Nas przecież też uratowali Ukraińcy. Jakby sąsiad nie przybiegł, nie ostrzegł, to nie zdążylibyśmy się ukryć w tej stodole.

Dworzec w Zbąszyniu, zachodnie wrota II Rzeczypospolitej.
Dworzec w Zbąszyniu, zachodnie wrota II Rzeczypospolitej.

Na tej pierwszej, po polskiej stronie granicy, stacji zatrzymywały się pociągi pędzące z Paryża przez Berlin do Warszawy i dalej aż do Moskwy.

press to zoom
Miejsce przy drodze pod Zbąszyniem, gdzie kiedyś znajdowała się granica.
Miejsce przy drodze pod Zbąszyniem, gdzie kiedyś znajdowała się granica.
press to zoom
Budynek polskich pograniczników.
Budynek polskich pograniczników.
press to zoom
Dworzec w Zbąszynku.
Dworzec w Zbąszynku.

Miasto wybudowano od podstaw po tym jak Niemcy utraciły na rzecz Polski węzeł kolejowy w Zbąszyniu.

press to zoom
Pomnik upamiętniający Powstańców Wielkopolskich z Margonina, którzy wysadzili most na Noteci.
Pomnik upamiętniający Powstańców Wielkopolskich z Margonina, którzy wysadzili most na Noteci.
press to zoom
Mural Powstania Wielkopolskiego wykonany przez kibiców piłkarskich z Piły.
Mural Powstania Wielkopolskiego wykonany przez kibiców piłkarskich z Piły.

Po I Wojnie Światowej Piła została wcielona do Niemiec.

press to zoom
Dawna siedziba władz Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej w Pile. Dzisiaj szkoła policyjna
Dawna siedziba władz Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej w Pile. Dzisiaj szkoła policyjna

Marchię utworzono z terenów Wielkopolski i Pomorza, które nie wróciły do Polski.

press to zoom
Słup graniczny przed muzeum w Pile. W międzywojniu działał tutaj Konsulat RP.
Słup graniczny przed muzeum w Pile. W międzywojniu działał tutaj Konsulat RP.
press to zoom
Wielkopolska
Wielkopolska
press to zoom
Henryk Lach, który w 1946 r. przybył na opuszczone przez Niemców tereny dawnego pogranicza.
Henryk Lach, który w 1946 r. przybył na opuszczone przez Niemców tereny dawnego pogranicza.

„W samym Świętnie ostał się jeden Niemiec. Cichy, spokojny, starał się nikomu nie rzucać w oczy”.

press to zoom
Kościół w Świętnie, w którym pastorem był Emil Gustav Hegemann.
Kościół w Świętnie, w którym pastorem był Emil Gustav Hegemann.
press to zoom
Dawna gospoda Wolffa, w której ogłoszono niepodległość Wolnego Państwa Świętno.
Dawna gospoda Wolffa, w której ogłoszono niepodległość Wolnego Państwa Świętno.

Pastor Hegemann został prezydentem, burmistrz Henryk Drescher ministrem spraw wewnętrznych a nadleśniczy Karl Teske ministrem wojny.

press to zoom
Dom pastora–prezydenta Hegemanna.
Dom pastora–prezydenta Hegemanna.
press to zoom
Dawna pastorówka, a później pałac prezydencki.
Dawna pastorówka, a później pałac prezydencki.
press to zoom
Wnętrze pastorówki.
Wnętrze pastorówki.
press to zoom
Nieczynny wiadukt kolejowy pod Świętnem.
Nieczynny wiadukt kolejowy pod Świętnem.
press to zoom
Miasto Wschowa należące do 1945 r. do Niemiec.
Miasto Wschowa należące do 1945 r. do Niemiec.

Tutaj trafiło po wojnie bardzo wielu Polaków ocalałych z przeprowadzonej przez ukraińskich nacjonalistów rzezi Polaków na Wołyniu.

press to zoom
Pomnik: „W hołdzie poległym, zamordowanym i wypędzonym z kresów wschodnich II RP 1939-1945".
Pomnik: „W hołdzie poległym, zamordowanym i wypędzonym z kresów wschodnich II RP 1939-1945".
press to zoom
Pani Antonina Tokarz, która ocalała z rzezi na Wołyniu.
Pani Antonina Tokarz, która ocalała z rzezi na Wołyniu.
press to zoom
Złota pięciorublówka, którą podczas rzezi pani Antonia nosiła zaszytą w kołnierzyku.
Złota pięciorublówka, którą podczas rzezi pani Antonia nosiła zaszytą w kołnierzyku.
press to zoom
Pamiętnik, w którym Pani Antonina spisała swoje dziecięce wspomnienia z rzezi.
Pamiętnik, w którym Pani Antonina spisała swoje dziecięce wspomnienia z rzezi.
press to zoom
1/1