Trzy rzeki

Granica: Polska – Rumunia - ZSRS

Obecnie: Ukraina

W tych trzech granicznych rzekach odbijała się historia II Rzeczypospolitej od jej narodzin do tragicznego końca.  17 i 18 września 1939 roku po nieistniejącym już dzisiaj moście nad Czeremoszem w Kutach przejechały limuzyny wiozące prezydenta, najwyższych przedstawicieli państwa polskiego i generalicję. Za nimi ciągnęło wojsko i kolumny cywilów w obliczu sowieckiej agresji szukających schronienia w Rumunii. 20 września na niepozornej, pełnej dziur w nawierzchni kuckiej uliczce zginął Tadeusz Dołęga-Mostowicz, autor m.in. „Kariery Nikodema Dyzmy” i „Profesora Wilczura”. Na tragiczny most prezydent Ignacy Mościcki dotarł jednak nie z Warszawy, lecz z położonej nad Czeremoszem, wioski Załucze Dolne, gdzie w pałacyku należącym do rodziny Jaruzelskich-Krzysztofowiczów spędził ostatnią noc w ojczyźnie. Dzisiaj mieści się w nim sierociniec dla niepełnosprawnych dzieci, w którym przez lata posługę pełniły polskie i ukraińskie siostry Szarytki z pobliskiego Śniatynia.

 

W Załuczu granica porzuca Czeremosz i biegnąc przez lekko pofałdowane karpackie przedgórza, po kilkudziesięciu kilometrach tonie w wodach Dniestru. Po drugiej stronie stromego zbocza kanionu w tworzącym niemal pętlę zakolu rzeki rozłożyło się słynne przedwojenne uzdrowisko Zaleszczyki. Peerelowska propaganda z uporem powtarzała, że właśnie tędy we wrześniu 1939 roku do Rumunii uciekali przedstawiciele najwyższych polskich władz. Luksusowy kurort dobrze pasował do wizji rozpasanych kapitalistycznych krwiopijców opuszczających swój naród w godzinie prób.

 

Dawna rumuńska granica kończy się jakieś siedemdziesiąt kilometrów na wschód od Zaleszczyk w Okopach Świętej Trójcy na baloniastym cyplu w widłach Dniestru i płynącej z północy rzeki Zbrucz. W okresie międzywojennym na rzecznym skrzyżowaniu pojawił się graniczny trójstyk polsko-rumuńsko-sowiecki, po którym rzecz jasna nie ma najmniejszego śladu. Na Zbruczem ciąży zaś fatum graniczności. Od pierwszego rozbioru Polski rzeka wyznaczała granicę pomiędzy Rzecząpospolitą Obojga Narodów i Austrią, po likwidacji Polski pomiędzy Rosją i Austrią, a w XX wieku pomiędzy II Rzecząpospolitą i ZSRS. Nawet obecnie jest to w ramach jednego państwa mentalno-kulturowa granica między zachodnią i centralną Ukrainą. U jej źródeł kończą się jary Podola i rozpościerają lasy Wołynia.

 

1/1

Stronę internetową zrealizowano w ramach programu stypendialnego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Kultura w sieci

© 2020 by Kaja Grzywaczewska | Tomasz Grzywaczewski |  Martyna Wróblewska

 
 
Wymazana Granica_Okładka.jpg