Wołyń

Granica: Polska – ZSRS

Obecnie: Ukraina

Malowniczy, uchodzący za wrota wołyńskiego Polesia, przełom Słuczy zasłużył sobie w międzywojniu na miano Szwajcarii Nadsłuczańskiej. Na północ od niej rozciągają się ogromne obszary lasów i bagien, a na południe łagodne wzgórza i jary Wyżyny Wołyńskiej. Pani Janina Dąbrowska z wioski Siwki ma 90 lat i do dzisiaj mówi piękną polszczyzną, wspominając czasy, kiedy w nieodległych Lewaczach stacjonowali żołnierze Korpusu Ochrony Pogranicza. Staruszka cudem przeżyła to, co nastąpiło po wrześniu 1939 r. – terror zgotowany przez Niemców, Rosjan i ukraińskich nacjonalistów, i dzisiaj jest jedną z ostatnich polskich mieszkanek tych terenów.

W wyniku masowych mordów dokonanych przez ukraińskich nacjonalistów związanych z Ukraińską Powstańczą Armią (tzw. „banderowców) przy wsparciu części miejscowej ludności ukraińskiej zginęło na Wołyniu 60 tys. ludzi. W analogicznej czystce etnicznej w Galicji Wschodniej, czyli w województwach tarnopolskim, lwowskim i stanisławowskim, śmierć poniosło przynajmniej 25 tys. osób, a w województwach lubelskim i poleskim od 10 do 20 tys. W sumie w wyniku systematycznych pogromów w latach 1943–1944 życie straciło około 100 tys. Polaków, a także sprawiedliwych Ukraińców ratujących swoich polskich sąsiadów lub odmawiających udziału w mordach.

Jak wspominała pani Sofia, Ukrainka z wioski Tesiw: „Do nas też banderowcy zawitali jednego wieczoru i mówią do brata: „Chodź, pójdziesz z nami na wycieczkę”. On na nich popatrzył i odrzekł, żeby dali mu spokój, bo nikogo mordować nie będzie. Zmierzyli się wzrokiem, chwila grozy okropna. Ale odpuścili, zostawili nas i sami w noc poszli. Mieszkało w naszej wsi kilka polskich rodzin. To byli dobrzy ludzie, pomagaliśmy sobie wzajemnie. Za nic ich zabili. Tak samo jak rodziców mojego męża”.

 

 
Janina Dąbrowska z wioski Siwki na Polesiu Wołyńskim.
Janina Dąbrowska z wioski Siwki na Polesiu Wołyńskim.

W trakcie wojny przeżyła niemieckie pacyfikacje, mordy dokonywane przez "banderowców" i wejście Sowietów.

Słynne liceum w Krzemieńcu zwane Atenami Wołyńskimi.
Słynne liceum w Krzemieńcu zwane Atenami Wołyńskimi.

W XIX w. uczęszczał do niego jeden z polskich wieszczów narodowych Juliusz Słowacki.

Szwajcaria Nadsłuczańska.Przełom Słuczy oddziela Wyżynę Wołyńską od bagien Polesia Wołyńskiego
Szwajcaria Nadsłuczańska.Przełom Słuczy oddziela Wyżynę Wołyńską od bagien Polesia Wołyńskiego
Na Wołyniu.
Na Wołyniu.
Krajobraz Wyżyny Wołyńskiej.
Krajobraz Wyżyny Wołyńskiej.
Rzeka Słucz.
Rzeka Słucz.
„Niemcy i ukraińscy nacjonaliści tacy byli mordów żądni. Zabijali Polaków i siebie nawzajem".
„Niemcy i ukraińscy nacjonaliści tacy byli mordów żądni. Zabijali Polaków i siebie nawzajem".

„Nic nie osiągnęli, a tylko niewinnej krwi naprzelewali. Na końcu Rosjanie ich wszystkich w trzy wiatry pogonili”.

„Chciałabym po prostu spokojnie sobie żyć jak moi dziadowie na tych poleskich bagnach. Po swojemu”.
„Chciałabym po prostu spokojnie sobie żyć jak moi dziadowie na tych poleskich bagnach. Po swojemu”.

„Im głębiej w bagnach, tym bezpieczniej. Tylko dzika przyroda przynosi ukojenie”.

Miejsce po polskim cmentarzy w Ludwipolu (dzisiejsze Sosnowe).
Miejsce po polskim cmentarzy w Ludwipolu (dzisiejsze Sosnowe).
Symboliczny grób trzech polskich rodzin wymordowanych w trakcie rzezi na Wołyniu.
Symboliczny grób trzech polskich rodzin wymordowanych w trakcie rzezi na Wołyniu.
Panteon pamięci Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) na uroczysku Hurby.
Panteon pamięci Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) na uroczysku Hurby.

W 1944 r. miała tutaj miejsce jedna z największych bitew pomiędzy UPA a Sowietami. Nigdzie jednak nie ma informacji, że do 1943 r. istniała tutaj polska wioska wymordowana przez ukraińskich nacjonalistów.

Wspomnienie świata sprzed wojny: „Polacy i Ukraińcy żyli w zgodzie. Nie było między nami nienawiści”
Wspomnienie świata sprzed wojny: „Polacy i Ukraińcy żyli w zgodzie. Nie było między nami nienawiści”
Wołyńskie drogi.
Wołyńskie drogi.
Olga Rój: „Nacjonaliści namieszali młodym chłopcom w głowach, żeby zaczęli sąsiadów zabijać".
Olga Rój: „Nacjonaliści namieszali młodym chłopcom w głowach, żeby zaczęli sąsiadów zabijać".

Olga jest Rosjanką od urodzenia mieszkającą w Ostrogu leżącym kiedyś polsko-sowiecki pograniczu. Ze smutkiem wspomina czasy, gdy Wołyń był domem dla wielu różnych narodów.

Cerkiew na Wołyniu.
Cerkiew na Wołyniu.
Aleksander i Liliana Serotyńscy: „W 1941 r. sołtys wszystkich ostrzegł, że Niemcy spalą naszą wioskę
Aleksander i Liliana Serotyńscy: „W 1941 r. sołtys wszystkich ostrzegł, że Niemcy spalą naszą wioskę

„On był Polak, ale nie rozróżniał, czy ktoś jest z matki Polki czy Ukrainki”

Ruiny zamku w przygranicznym mieście Korzec.
Ruiny zamku w przygranicznym mieście Korzec.
Wołyńskie drogi.
Wołyńskie drogi.
Do miasteczka Wschowa w zachodniej Polsce trafiła po wojnie mama pani Magdaleny.
Do miasteczka Wschowa w zachodniej Polsce trafiła po wojnie mama pani Magdaleny.

W trakcie podróży udało nam się odnaleźć na Wołyniu ślady jej rodzinnej historii

Olga Hordyczuk, mama Magdaleny, urodzona przed wojną w wiosce Tesiw na Wołyniu.
Olga Hordyczuk, mama Magdaleny, urodzona przed wojną w wiosce Tesiw na Wołyniu.
Sofia Hordyczuk: „Nie mieliśmy pojęcia, że ona po wojnie gdzieś tam w Polsce żyje”.
Sofia Hordyczuk: „Nie mieliśmy pojęcia, że ona po wojnie gdzieś tam w Polsce żyje”.
Wioska Tesiw.
Wioska Tesiw.
Umocnienia przedwojennej polskiej „linii Sosenkowskiego".
Umocnienia przedwojennej polskiej „linii Sosenkowskiego".

W jednym z takich bunkrów po bohaterskiej trwającej wiele godzin walce w okrążeniu z Sowietami zginął ppor. Jan Bołbot wraz z całym swoim oddziałem.

Wiera na Wołyń przybyła dopiero po wojnie.
Wiera na Wołyń przybyła dopiero po wojnie.

Na sowieckiej Ukrainie przeżyła ludobójczy, sztucznie wywołany przez Stalina w latach 30. Wielki Głód, który pochłonął miliony ofiar.

Harcerze hufca "Wołyń" przed pomnikiem bitwy z Rosjanami o polską niepodległość pod Kostiuchnówką.
Harcerze hufca "Wołyń" przed pomnikiem bitwy z Rosjanami o polską niepodległość pod Kostiuchnówką.
Polsko-ukraińska przyjaźń.
Polsko-ukraińska przyjaźń.
1/1